top of page

ODSZKODOWANIE ZA SŁUPY

5 dni temu
9 minut(y) czytania
Odszkodowanie za słupy

Odszkodowanie za słupy energetyczne na działce. Jak uzyskać pieniądze od zakładu energetycznego?


Wielu właścicieli nieruchomości od lat zmaga się z problemem słupów energetycznych i linii wysokiego, średniego lub niskiego napięcia przebiegających przez ich działki. Urządzenia te często zostały wybudowane kilkadziesiąt lat temu, bez zawarcia odpowiednich umów z właścicielami gruntów i bez wypłacenia jakiegokolwiek wynagrodzenia. Przez długi czas przedsiębiorstwa energetyczne przekonywały, że wieloletnie korzystanie z nieruchomości doprowadziło do zasiedzenia służebności, a właścicielowi gruntu nie przysługują już żadne roszczenia finansowe. Tymczasem **wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r., sygn. P 10/16, oraz późniejsze orzecznictwo Sądu Najwyższego otworzyły nowe możliwości dochodzenia roszczeń przez właścicieli nieruchomości.


W praktyce oznacza to, że osoby posiadające na swoich gruntach słupy energetyczne, linie napowietrzne, transformatory lub inne urządzenia przesyłowe powinny ponownie przeanalizować swoją sytuację prawną. Dotyczy to zarówno właścicieli działek budowlanych, jak i gruntów rolnych, łąk, pastwisk oraz nieruchomości wykorzystywanych do prowadzenia działalności gospodarczej. W określonych przypadkach możliwe jest nie tylko uzyskanie wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu, lecz również dochodzenie zapłaty za wcześniejsze, bezumowne korzystanie z nieruchomości, co do zasady z uwzględnieniem sześcioletniego terminu przedawnienia.


Słup energetyczny na prywatnej działce nie oznacza, że zakład energetyczny może korzystać z gruntu bezpłatnie


Prawo własności podlega ochronie na podstawie art. 140 Kodeksu cywilnego oraz art. 64 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Właściciel nieruchomości ma prawo korzystać z niej zgodnie ze swoim przeznaczeniem, pobierać z niej pożytki oraz rozporządzać nią w granicach określonych przepisami prawa. Umieszczenie na nieruchomości urządzeń elektroenergetycznych stanowi ingerencję w wykonywanie tych uprawnień, ponieważ ogranicza możliwość swobodnego zagospodarowania gruntu, wznoszenia budynków, prowadzenia określonych prac oraz korzystania z części działki zgodnie z jej przeznaczeniem.


Problem ten jest szczególnie widoczny w przypadku nieruchomości rolnych oraz działek przeznaczonych pod zabudowę. Słup energetyczny znajdujący się na środku pola może utrudniać wykonywanie prac maszynami rolniczymi, ograniczać sposób uprawy i powodować konieczność omijania urządzenia. Z kolei linia energetyczna przebiegająca przez działkę budowlaną może istotnie ograniczać możliwość posadowienia budynku mieszkalnego, obiektu gospodarczego lub innej inwestycji. Ograniczenia te mogą wpływać na wartość rynkową nieruchomości, a niekiedy uniemożliwiać jej wykorzystanie w sposób planowany przez właściciela.


Sam fakt, że słupy energetyczne lub linie przesyłowe znajdują się na nieruchomości od kilkudziesięciu lat, nie przesądza jednak o istnieniu skutecznego prawa przedsiębiorstwa energetycznego do korzystania z gruntu. Konieczne jest ustalenie, czy przedsiębiorstwo dysponuje odpowiednim tytułem prawnym, wynikającym przykładowo z umowy, ustanowionej służebności, skutecznej decyzji administracyjnej albo zasiedzenia. Jeżeli takiego tytułu brak, właściciel może mieć podstawy do wystąpienia z roszczeniami finansowymi.


Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r. a odszkodowania za słupy energetyczne


Istotne znaczenie dla właścicieli nieruchomości ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025 r., wydany w sprawie o sygnaturze P 10/16. Trybunał zakwestionował dotychczasową wykładnię art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego, która dopuszczała nabywanie przez przedsiębiorstwa przesyłowe lub Skarb Państwa, przed 3 sierpnia 2008 r., w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią późniejszej służebności przesyłu.


Znaczenie tego rozstrzygnięcia jest szczególnie duże, ponieważ służebność przesyłu została wprowadzona do Kodeksu cywilnego dopiero 3 sierpnia 2008 r. Wcześniej przepisy nie przewidywały wprost takiej instytucji, jednak w orzecznictwie sądowym wykształciła się konstrukcja pozwalająca przedsiębiorstwom energetycznym powoływać się na zasiedzenie służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu. W praktyce prowadziło to do sytuacji, w których zakłady energetyczne korzystały z cudzych nieruchomości przez dziesięciolecia, a następnie skutecznie broniły się przed żądaniami właścicieli, wskazując, że odpowiednie prawo nabyły już przez zasiedzenie.


Trybunał Konstytucyjny uznał wskazaną wykładnię za niezgodną z konstytucyjnymi gwarancjami ochrony własności. Z punktu widzenia właścicieli gruntów oznacza to istotne wzmocnienie argumentacji prawnej przeciwko twierdzeniom przedsiębiorstw energetycznych, że korzystanie z nieruchomości przed 3 sierpnia 2008 r. doprowadziło do nabycia służebności według konstrukcji wypracowanej wcześniej przez sądy.


Nie oznacza to jednak automatycznego przyznania odszkodowania każdemu właścicielowi działki ani całkowitego wyeliminowania możliwości zasiedzenia służebności przesyłu. Nadal konieczna jest indywidualna ocena stanu prawnego nieruchomości, daty posadowienia urządzeń, sposobu korzystania z gruntu oraz ewentualnych innych podstaw prawnych przysługujących przedsiębiorstwu. Istotne jest również to, że rozstrzygnięcie Trybunału stało się przedmiotem sporów dotyczących jego skutków prawnych, w szczególności wobec braku publikacji w Dzienniku Ustaw. Z tego względu praktyka sądowa nie jest jeszcze całkowicie jednolita.


Sąd Najwyższy potwierdza znaczenie wyroku Trybunału Konstytucyjnego


Ważnym rozstrzygnięciem dla właścicieli nieruchomości jest postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2026 r., sygn. II CSKP 1045/24. Sprawa dotyczyła ustanowienia służebności przesyłu, a przedsiębiorstwo energetyczne broniło się zarzutem jej zasiedzenia, powołując się na wieloletnie korzystanie z nieruchomości.


Sąd Najwyższy odniósł się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r. i uwzględnił wynikającą z niego zmianę oceny prawnej możliwości zaliczania okresu sprzed 3 sierpnia 2008 r. do zasiedzenia służebności przesyłu. Ostatecznie skarga kasacyjna przedsiębiorstwa energetycznego została oddalona.


Orzeczenie to ma istotne znaczenie praktyczne, ponieważ pokazuje, że argumentacja dotycząca niekonstytucyjności wcześniejszej konstrukcji zasiedzenia może mieć bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcia sądów powszechnych. Przedsiębiorstwa energetyczne nie mogą zatem zakładać, że samo wykazanie wieloletniego istnienia słupów i linii energetycznych wystarczy do oddalenia roszczeń właścicieli.


Właściciele nieruchomości, którym w przeszłości odmówiono wynagrodzenia z powodu zarzutu zasiedzenia, powinni rozważyć ponowną analizę swoich spraw. Nie w każdym przypadku możliwe będzie wzruszenie prawomocnego orzeczenia, jednak zmiana sytuacji orzeczniczej uzasadnia sprawdzenie dostępnych środków prawnych, z uwzględnieniem charakteru wcześniejszego postępowania i obowiązujących terminów.


Czy można żądać odszkodowania za słupy energetyczne za sześć lat wstecz?


Jednym z najważniejszych zagadnień dla właścicieli nieruchomości jest możliwość uzyskania pieniędzy za okres, w którym przedsiębiorstwo energetyczne korzystało z gruntu bez odpowiedniego tytułu prawnego. Chodzi przede wszystkim o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości, którego podstawy prawnej należy poszukiwać w przepisach art. 224 i 225 w związku z art. 230 oraz art. 352 Kodeksu cywilnego, stosowanych odpowiednio do posiadania służebności.


Roszczenie to jest niezależne od żądania ustanowienia służebności przesyłu na przyszłość. Oznacza to, że właściciel nieruchomości może dochodzić wynagrodzenia za wcześniejszy okres korzystania z jego gruntu, a jednocześnie domagać się prawnego uregulowania dalszego korzystania z nieruchomości przez przedsiębiorstwo energetyczne.


Zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego ogólny termin przedawnienia roszczeń majątkowych wynosi obecnie sześć lat, natomiast dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej trzy lata, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Co do zasady właściciel nieruchomości dochodzący wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu może zatem żądać należności za okres sześciu lat wstecz, przy czym należy uwzględnić zasady obliczania biegu przedawnienia, jego zakończenia oraz ewentualnego przerwania albo zawieszenia.


Nie należy jednak utożsamiać sześcioletniego okresu przedawnienia z automatycznym prawem do otrzymania zapłaty za każde sześć lat istnienia słupów energetycznych. Znaczenie ma przede wszystkim to, czy przedsiębiorstwo rzeczywiście korzystało z nieruchomości bez skutecznego tytułu prawnego oraz czy w konkretnym przypadku nie zachodzą okoliczności wyłączające lub ograniczające roszczenie. W określonych sytuacjach zastosowanie mogą znaleźć także przepisy szczególne, w tym art. 229 Kodeksu cywilnego, albo przepisy przejściowe dotyczące przedawnienia.


Dla właścicieli nieruchomości oznacza to konieczność odpowiednio szybkiego działania. Każdy kolejny rok zwłoki może prowadzić do przedawnienia części należności, a samo skierowanie do przedsiębiorstwa energetycznego zwykłego wezwania do zapłaty nie powoduje automatycznie przerwania biegu przedawnienia.


Ile wynosi odszkodowanie za słup energetyczny na działce?


Wysokość wynagrodzenia przysługującego właścicielowi nieruchomości zależy od indywidualnych okoliczności sprawy. Nie istnieje jedna ustawowa stawka odszkodowania za słup energetyczny ani jednolita kwota przysługująca za każdy metr linii przebiegającej przez działkę. Inaczej będzie ustalane wynagrodzenie za słup zlokalizowany na gruncie rolnym, a inaczej za linię wysokiego napięcia przebiegającą przez atrakcyjną działkę inwestycyjną, na której obecność infrastruktury energetycznej w znacznym stopniu ogranicza możliwość zabudowy.


Przy ustalaniu wysokości świadczenia znaczenie ma przede wszystkim powierzchnia nieruchomości objęta faktycznym korzystaniem przez przedsiębiorstwo energetyczne, rodzaj i parametry urządzeń, konieczność zapewnienia dostępu do nich, przeznaczenie gruntu oraz stopień ograniczenia uprawnień właściciela. Należy również uwzględnić wartość rynkową nieruchomości oraz wpływ urządzeń na możliwość jej racjonalnego zagospodarowania. W sprawach sądowych określenie odpowiedniego wynagrodzenia wymaga zazwyczaj wiadomości specjalnych z zakresu wyceny nieruchomości.


W praktyce kwoty przyznawane właścicielom mogą być bardzo zróżnicowane. W niektórych przypadkach wynagrodzenie będzie stosunkowo niewielkie, w innych natomiast, szczególnie gdy infrastruktura przesyłowa obejmuje znaczną powierzchnię wartościowej nieruchomości, może osiągać dziesiątki, a nawet setki tysięcy złotych. Każdorazowo konieczne jest jednak rozróżnienie wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu od wynagrodzenia za wcześniejsze bezumowne korzystanie z nieruchomości oraz od ewentualnego odszkodowania za konkretną szkodę.


Wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu a odszkodowanie za wcześniejsze korzystanie z działki


Właściciele nieruchomości często posługują się ogólnym określeniem „odszkodowanie za słupy energetyczne”, jednak z prawnego punktu widzenia możliwe jest dochodzenie różnych roszczeń, które mają odmienne podstawy prawne i służą ochronie innych interesów.


Pierwszym z nich jest żądanie ustanowienia służebności przesyłu za odpowiednim wynagrodzeniem, wynikające z art. 305¹ i następnych Kodeksu cywilnego. Służebność przesyłu pozwala przedsiębiorstwu energetycznemu korzystać z nieruchomości w zakresie niezbędnym do prawidłowej eksploatacji urządzeń, jednocześnie zapewniając właścicielowi odpowiednie wynagrodzenie za ustanowienie tego prawa. W razie braku porozumienia co do warunków ustanowienia służebności właściciel może wystąpić do sądu na podstawie art. 305² § 2 Kodeksu cywilnego.


Drugim roszczeniem jest wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości w okresie poprzedzającym ustanowienie służebności. Jeżeli przedsiębiorstwo energetyczne nie dysponowało skutecznym tytułem prawnym do korzystania z działki, właściciel może domagać się odpowiedniej zapłaty za ten okres, z uwzględnieniem zasad odpowiedzialności posiadacza oraz przepisów o przedawnieniu.


Odrębnie należy oceniać możliwość dochodzenia naprawienia rzeczywistej szkody wyrządzonej wskutek budowy, konserwacji lub eksploatacji urządzeń energetycznych. Może ona obejmować przykładowo zniszczenie upraw, uszkodzenie gruntu albo inne uszczerbki pozostające w odpowiednim związku przyczynowym z działaniami przedsiębiorstwa. Roszczenia te nie powinny być utożsamiane z wynagrodzeniem za samą możliwość korzystania z nieruchomości.


Czy zakład energetyczny może powołać się na zasiedzenie służebności przesyłu?


W sporach dotyczących odszkodowania za słupy energetyczne jednym z najczęściej podnoszonych argumentów przedsiębiorstw przesyłowych pozostaje zarzut zasiedzenia. Zakłady energetyczne wskazują zwykle, że urządzenia znajdują się na działce od kilkudziesięciu lat, były nieprzerwanie eksploatowane, a właściciel nieruchomości nie sprzeciwiał się ich istnieniu.


Taka argumentacja nie może być jednak przyjmowana bez szczegółowej analizy prawnej. Zasiedzenie służebności wymaga spełnienia określonych przesłanek ustawowych, a ciężar wykazania faktów uzasadniających nabycie prawa spoczywa na podmiocie, który powołuje się na zasiedzenie. Istotne znaczenie ma okres korzystania z nieruchomości, charakter posiadania, dobra lub zła wiara, a także możliwość przypisania określonego okresu posiadania przedsiębiorstwu energetycznemu lub jego poprzednikom prawnym.


Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r. szczególnego znaczenia nabiera kwestia wykorzystywania do zasiedzenia okresu sprzed 3 sierpnia 2008 r. Właśnie w tym zakresie wcześniejsza praktyka orzecznicza została zasadniczo zakwestionowana. Nie oznacza to jednak, że przedsiębiorstwo energetyczne nigdy nie może nabyć służebności przesyłu przez zasiedzenie. Możliwość taka nadal wynika z przepisów prawa, a każda sprawa wymaga osobnej oceny.


Nie można również pomijać przypadków, w których przedsiębiorstwo energetyczne powołuje się na decyzje administracyjne wydawane na podstawie dawnych przepisów wywłaszczeniowych. Skuteczna decyzja administracyjna może stanowić odrębną podstawę korzystania z nieruchomości i zasadniczo zmieniać ocenę roszczeń właściciela. Dlatego samo ustalenie, że w księdze wieczystej nie ujawniono służebności przesyłu, nie przesądza jeszcze o bezprawności korzystania z gruntu.


Odszkodowanie za słupy energetyczne na gruncie rolnym


Szczególną kategorię spraw stanowią roszczenia właścicieli gospodarstw rolnych, przez których pola przebiegają linie energetyczne. Infrastruktura przesyłowa bardzo często została wybudowana w okresie, gdy właściciele gruntów mieli ograniczone możliwości kwestionowania działań przedsiębiorstw państwowych. W wielu przypadkach od chwili posadowienia słupów nie zawarto żadnej umowy regulującej korzystanie z nieruchomości ani nie wypłacono właścicielom jakiegokolwiek wynagrodzenia.


Obecność słupa energetycznego na polu może powodować rzeczywiste trudności w prowadzeniu gospodarstwa. Właściciel musi uwzględniać położenie urządzenia podczas prac polowych, wykonywać dodatkowe manewry maszynami rolniczymi, a niekiedy ograniczyć sposób użytkowania części gruntu. Dodatkowe utrudnienia mogą wynikać z konieczności zapewnienia przedsiębiorstwu energetycznemu dostępu do urządzeń, w tym na potrzeby konserwacji, napraw lub modernizacji sieci.


Nie oznacza to, że każda niedogodność związana z prowadzeniem gospodarstwa rolnego automatycznie uzasadnia odrębne odszkodowanie. Ograniczenia te powinny jednak zostać uwzględnione przy ocenie zakresu korzystania z nieruchomości oraz ustalaniu odpowiedniego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu. Jeżeli przedsiębiorstwo nie posiada tytułu prawnego, możliwe jest również rozważenie roszczeń za okres wcześniejszego korzystania z gruntu.


Czy można uzyskać pieniądze za linię energetyczną przebiegającą nad działką, jeżeli nie ma na niej słupa?


Właściciele nieruchomości często błędnie zakładają, że roszczenia wobec przedsiębiorstwa energetycznego przysługują wyłącznie wtedy, gdy bezpośrednio na ich działce znajduje się słup. Tymczasem ograniczenia prawa własności mogą wynikać również z samego przebiegu napowietrznej linii elektroenergetycznej nad nieruchomością, nawet jeżeli konstrukcje wsporcze znajdują się na działkach sąsiednich.


Przebieg przewodów energetycznych może wpływać na dopuszczalność zabudowy, sposób zagospodarowania nieruchomości oraz możliwość wykonywania określonych prac. W konsekwencji również właściciel działki, nad którą przebiega linia energetyczna, powinien sprawdzić, czy przedsiębiorstwo posiada odpowiedni tytuł prawny do korzystania z przestrzeni nad nieruchomością i czy ograniczenia wynikające z obecności urządzeń uzasadniają ustanowienie odpłatnej służebności przesyłu.


Podobne zagadnienia występują w odniesieniu do podziemnych kabli energetycznych, gazociągów, wodociągów oraz innych urządzeń przesyłowych. Brak widocznego słupa na powierzchni gruntu nie oznacza bowiem, że korzystanie z nieruchomości przez przedsiębiorstwo nie ogranicza uprawnień jej właściciela.


Jak dochodzić odszkodowania za słupy energetyczne?


Dochodzenie roszczeń od przedsiębiorstwa energetycznego powinno rozpocząć się od ustalenia sytuacji prawnej nieruchomości oraz urządzeń przesyłowych. Kluczowe znaczenie ma sprawdzenie, jaki podmiot jest właścicielem infrastruktury, na jakiej podstawie korzysta z gruntu, kiedy urządzenia zostały wybudowane i czy istnieją dokumenty potwierdzające ustanowienie odpowiednich praw na rzecz przedsiębiorstwa.


W praktyce przedsiębiorstwa energetyczne niejednokrotnie odmawiają dobrowolnej zapłaty, powołując się na zasiedzenie służebności przesyłu lub na dokumentację dotyczącą budowy linii. Argumenty te nie zawsze są jednak wystarczające do wykazania skutecznego prawa do korzystania z nieruchomości. W szczególności decyzja pozwalająca na budowę urządzenia nie musi być tożsama z ustanowieniem trwałego uprawnienia do korzystania z cudzej nieruchomości.


Jeżeli analiza prawna potwierdza istnienie roszczeń, możliwe jest wystąpienie do przedsiębiorstwa energetycznego o zapłatę odpowiedniego wynagrodzenia oraz uregulowanie zasad dalszego korzystania z gruntu. Brak porozumienia może uzasadniać skierowanie sprawy na drogę sądową. W zależności od okoliczności może to być postępowanie o ustanowienie służebności przesyłu za wynagrodzeniem, postępowanie o zapłatę za bezumowne korzystanie z nieruchomości albo odrębne postępowanie dotyczące naprawienia szkody.

Szczególnie istotne jest przy tym prawidłowe określenie zakresu żądania i terminów przedawnienia. Właściciel nieruchomości nie powinien zakładać, że sam fakt skierowania korespondencji do przedsiębiorstwa energetycznego zabezpiecza możliwość dochodzenia należności za wcześniejsze lata.


Odszkodowanie za słupy energetyczne. Pomoc prawna w Kwidzynie i województwie pomorskim


Kancelaria Radcy Prawnego Grzegorza Pawłowskiego w Kwidzynie świadczy pomoc prawną właścicielom nieruchomości w sprawach dotyczących służebności przesyłu, wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntów oraz roszczeń związanych z obecnością słupów i linii energetycznych na prywatnych działkach.


Pomoc obejmuje analizę podstaw prawnych korzystania z nieruchomości przez przedsiębiorstwa energetyczne, ocenę zasadności zarzutu zasiedzenia, ustalenie możliwego zakresu roszczeń finansowych, prowadzenie negocjacji z przedsiębiorstwami przesyłowymi oraz reprezentację właścicieli nieruchomości w postępowaniach sądowych.


Sprawy dotyczące słupów energetycznych wymagają indywidualnego podejścia, ponieważ nawet pozornie podobne sytuacje mogą prowadzić do odmiennych rozstrzygnięć. Szczególne znaczenie mają dokumenty dotyczące budowy urządzeń, historia własności gruntu, rzeczywisty zakres korzystania z nieruchomości oraz aktualne orzecznictwo sądowe.


Kancelaria Radcy Prawnego Grzegorza Pawłowskiego w Kwidzynie pomaga właścicielom gruntów rolnych, działek budowlanych oraz innych nieruchomości w dochodzeniu należnych świadczeń od przedsiębiorstw energetycznych.


Komentarze


bottom of page